
İntihar Girişimleri
Hazırlayanlar:
Dr. Cumhur Boratav
Özkıyım (intihar) "İnsanın kendi
kendisini cezalandırma veya kendisini kasıtlı olarak dünyadan ayırmak için
girişilen eylem" olarak tanımlanmakta ve "diğer bir deyimle insanın yaşamına
son vermek amacı ile yaptığı ve başarı ile sonuçlandırdığı patolojik bir
davranış" olarak yorumlanmaktadır.
Buradaki tanımla günümüz gerçeğine
göre doğru (kuşkusuz bunlar ileride değişecektir) yorumlara varabilmek
için verilmiştir. Bugün için kabul edilenlere göre bu tanımlarda şöyle
değişiklik yapacağız:
1. İntihar insanın kendisini cezalandırması
değil, çaresizliğin bir dışa vurumudur.
2. İntihar ne kadar planlanmış olsa
bile kasıtlı (çaresizliğin bir anlatımı olduğu için) değildir.
3. İntihardaki amaç yaşamdan uzaklaşmak
değil, kendine acı veren gerçekliğinden uzaklaşmak, kendi gerçekliğini
değiştirme konusundaki bir çaresizliğin anlatımıdır.
4. Özkıyım (intihar) patolojik bir
davranış değildir, insanın doğasında varolan bir tepki (bir fenomen-görüngü)dir.
Genel olarak "intihar" deyimiyle;
gerçek ölümle sonuçlanan bir "intihar", ölümle sonuçlanmayan bir girişim,
çevreyi intiharla tehdit, intihar düşüncesi ile ya da böyle bir düşünce
olmadan ortaya konan depresif davranışlar sergileme ve kendi kendine zarar
verme gibi çeşitli davranış biçimlerinin akla geldiği belirtilmektedir.
Diğer yandan bu karmaşıklığı (ancak böyle bir tanım gerçekten karmaşıktır)
önlemek için bugün için bu gibi durumları şöyle tanımlamak daha uygun gibi
görünmektedir.
1. Özkıyım (=intihar) ölümle gerçekleşen
kendini öldürme girişimidir.
2. Özkıyım girişimi (=intihar girişimi)
kişi bulunduğunda henüz ölümün oluşmadığı kendini öldürme girişimidir.
3. Özkıyım (intihar)ın gerçekleşebileceği
davranış (intihar düşüncesi ile ya da böyle bir düşünce olmadan ortaya
konan depresif davranışları sergileme).
4. Ani gelişen (genelde bir intihar
düşüncesi olmadığı halde) o andaki bir intihar duygusuyla ölümle sonuçlanabilecek
durumlar (kendi kendine zarar verme gibi çeşitli davranış biçimleri).
Bu kısa girişle ilgili bir özet yapılacak
olursa:
1. Özkıyım (intihar) bir fenomendir
(=görüngü) ve her insanda görülebilir, yani bir patoloji değildir.
2. İster herhangi bir hastalıkla
ilgili olsun isterse olmasın belirli bir süreci kapsayan bir düşünme boyutunu
içerebilir.
3.Düşünme boyutunu hiç içermeden
ani bir duygusal yaşantı olarak da ortaya çıkabilir.
4.Düşünmeyi etkileyen (depresif bozukluk
gibi) bir hastalığın gidişi nedeniyle kişinin elinde olmadan oluşabilir.
5.Düşünme boyutunu içerse de, ani
bir duygusal yaşantı olarak da ortaya çıksa "mutlak olarak" çaresizlik
duygusunu uyandıran bir dizi duygusal yaşantıyı içerir.
Özkıyım (intihar)ın
Bulunulan Yerde Değerlendirilmesi
İntiharın bulunulan yerde değerlendirilmesi
psikiyatride öncelikle sorulan şu sorunun sorulmasını gerektirir: Karşılaşılan
durum gerçekten bir intihar mı? Başka bir deyişle "sakın organik bir sürece
bağlı olmasın?"
Bunun anlamını şöyle açıklayabiliriz.
Çoğu kez karşılaşılacak durum, kişinin bilincinin kendisini ifade edemeyecek
kadar bulanık olmasıdır. Bu gibi durumda çağrı yapan kişilerden alınacak
bilgiler büyük önem taşısa da ve hatta bir intihar girişimini destekler
görünse de, bilinç bulanıklığına yol açabilecek diğer durumlar her zaman
akılda tutulmalı
Yukarıdaki anlatımlardan şu anlamların
çıktığını görüyoruz:
1. Karşılaşılan kişi çoğu kez yarı
bilinçli ya da bilinçsiz durumda olacaktır.
2. Bu durumdaki kişinin derhal gerekli
birincil yaşamsal destek girişimlerini gerçekleştirmek üzere ambulansa
taşınması ve en kısa sürede acil servise taşınması gerekmektedir. Kişinin
bu duruma bir intihar girişimi nedeniyle mi yoksa başka bir nedenle mi
girdiğinin (bu destek sağlanmadan) araştırılması onanmaz bir durumdur.
3. Ambulans ekibindeki bir kişi,
bu işlemler yapılırken, çağrıyı yapan kişilerden durumu aydınlatacak bilgileri
eş zamanlı olarak alma ve hızla rapor etme durumundadır.
4. Eğer bu bir intihar girişimiyse
bunun adli bir yönü de bulunduğu için bu rapor standart biçimde hazırlanmalı
ve kişi acil servise ulaştığında, orada tutulacak dosyaya eklenmelidir
(bu metinde böyle bir standart rapor taslağı sunulmuştur).
5. İntihar için kullanılan ilacın
saptanıp gerekirse "toksikoloji" servisine anında başvurulup alınan bilgilerin
rapora eklenmesi.
İntihar İçin
Risk Etkenleri
1. Erkek Cinsiyeti
2. Yalnız yaşama, yeni ayrılmış ya
da boşanmış olma
3. İleri yaş
4. Son 6 aydır kişinin sağlığında
giderek bozulma
5. İş kaybı
6. Depresyon, şizofreni ya da organik
beyin rahatsızlığının varlığı
7. Önceden Özkıyım (intihar) girişimi
öyküsünün varlığı
Edinilmesi
Gereken Önemli Bilgiler
1. Kişinin ne zamandan bu yana bu
durumda görüldüğü,
2. Bir tıbbi rahatsızlığının bulunup
bulunmadığı ve bu rahatsızlığın süregenlik ya da ciddiyet derecesi,
3. Psikiyatrik bir sağıtım altında
bulunup bulunmadığı ya da son zamanlarda davranışlarında bir değişiklik
gözlenip gözlenmediği,
4. Bir kriz yaşantısını doğurabilecek
yaşamsal bir olayın gerçekleşip gerçekleşmediği,
5. (İlaç alarak) intihar düşünülüyorsa
kişinin kullandığı ilaçların ve olası intihar gerçekleştirdiği ilacın saptanması.
|